●Parabiyoz ve simbiyoz nedir?
-Simbiyoz (ortak yaşam), farklı türler arasındaki uzun süreli yakın ilişkilerdir; genellikle taraflardan en az biri yarar sağlar. Parabiyoz ise biyolojide çoğunlukla iki farklı karınca türünün aynı yuvayı paylaşarak birlikte yaşaması anlamına gelir. Karınca–yaprak biti ilişkisinde ise teknik olarak bir parabiotik birliktelik değil, iki tür arasında karşılıklı yarar sağlayan bir simbiyotik ilişkiden söz edilir.

●Karınca-Yaprak Biti ilişkisi:
-Bu ilişki pek çok karınca türünde gözlemlenir. Başlıca örnekleri Formica, Lasius, Myrmica ve Camponotus gibi karınca cinslerindeki türler oluşturur. Örneğin, Lasius niger ve Lasius alienus gibi kara bahçe karıncaları, Myrmica rubra gibi ateş karıncaları ve Formica türleri sıkça yaprak bitleriyle çalışır. Bir çalışmada Lasius niger (%17) ile Lasius alienus (%10) ve Prenolepis nitens (%15) yaprak biti ilişkilerinde en çok bulunan karıncalar olarak bildirilmiştir. Yaprak biti tarafında ise yeşil şeftali biti Aphis fabae, ısırgan bitki biti Aphis urticata, diken biti Brachycaudus cardui, bağ biti Phorodon humuli ve kiraz biti Myzus cerasi gibi türlerin karıncalar tarafından “beslendiği” gözlenmiştir. Bu türler, bitki özsu emerek bol miktarda tatlı balözü üretir; karıncalar da bu balözünü toplamak için onlarla ilişki kurar.

●İlişkinin Faydaları:
-Karıncalar ve yaprak bitleri birbirlerine karşılıklı olarak yarar sağlarlar. Yaprak bitleri özsu tüketirken fazla şekeri şekerli bir sıvı (balözü) halinde dışarı atar; bu karıncalar için önemli bir enerji kaynağıdır. Karıncalar balözü toplarken, karşılığında yaprak bitlerini böcek düşmanlarından ve parazitlerden korurlar. Örneğin karıncalar uğur böceği gibi yaprak biti avcılarına saldırarak sürülerini korur. Kış yaklaşırken de işçiler yaprak bitlerini yuvalarına taşıyıp soğuk ve açlıktan korurlar. Bazı “çoban” karıncalar ise koloni dengesi için fazla yaprak bitlerini yiyerek popülasyonu kontrol eder. Bu şekilde her iki taraf da hayatta kalma şansını artırır: bitkiden beslenen yaprak bitleri avlanmaktan korunurken, karıncalar da neredeyse kesintisiz bir tatlı sıvı (balözü) kaynağına kavuşur. Bu nedenle aralarındaki ilişki mutualist simbiyoz olarak değerlendirilir.

●Kaynaklar: İlişkiye dair bilgiler, hem gözlemsel hem de bilimsel kaynaklardan derlenmiştir. Öne çıkan kaynaklar arasında Evrim Ağacı’nın simbiyoz tanımı, ant sistematiği ve davranışını aktaran AntWiki yazıları, Kutsukake ve ark. (2021) bilimsel yayını, ve saha çalışmaları (örneğin Žikić ve ark. 2019); ayrıca doğa koruma ve böcekbilim bloglarından (Seeds.ca, Killroy Pest Control, Antipest vb.) yararlanılmıştır. Bu kaynaklar karınca ile yaprak biti mutualizmine dair güncel bilgiler sağlamaktadır.

Karıncalar ve Yaprak Bitleri arasındaki mutualist simbiyoz!