Radikal Feminizm Üzerine Bazı Eleştirel Notlar

Okuma süresi = ~6 dk.

1.Radikal feminizm nedir?

Radikal feminizm, 1960'larda liberal ve Marksist feminizme bir meydan okuma olarak ortaya çıkan ve cinsiyetçiliğin tüm baskıların temel biçimi olduğunu öne süren görüştür. Radikal feminizm, toplumsal cinsiyetin yalnızca kadınların toplumsal olarak erkeklerden farklılaşma biçimi olmadığını, aynı zamanda kadınların erkeklere tabi kılınma biçimi olarak da geliştiğini savunur. Toplumsal cinsiyetlere dair "farklı ama eşittir." fikrinin aksine, toplumsal cinsiyet, erkek egemenliğinin temellendiği bir sistemidir. Radikal feminizmin teorik görevi bu sistemi anlamaktır; politik görevi ise onu sona erdirmektir. (Jaggar, 1983)

Radikal feminizme göre temelden yeniden örgütlenmesi gereken, biyolojik aile, toplumun hiyerarşik cinsel bölünmesi ve bizzat cinsiyet rolleridir. Emek ve toplumun cinsel bölünmesi, toplumumuzda eril ve dişil roller arasındaki en temel hiyerarşik ayrımı ifade eder. (Eisenstein,1979)

2. Birer sınıf olarak cinsiyetler ve tarihsellik sorunu

1970’te yayımlanan Dialectic of Sex adlı kitabında Shulamith Firestone, radikal feminizmin paradigmatik bir ifadesini şu şekilde sunmuştur;

“Sınıf analizini bir adım daha ileri götürüp köklerine, cinslerin biyolojik bölünmesine kadar indirmeye çalıştım.... [Cinsiyet tabanlı] Tarihsel materyalizm, tarihsel olayların tümünün nihai nedenini ve büyük itici gücünü cinsler diyalektiğinde arayan tarih anlayışıdır: Toplumun üreme yoluyla yeniden üretim için iki ayrı biyolojik sınıfa bölünmesinde ve bu sınıfların birbirleriyle mücadelelerinde; bu mücadeleler sonucu ortaya çıkan evlilik, üreme ve çocuk bakım biçimlerindeki değişimlerde; buna bağlı olarak gelişen diğer fiziksel olarak ayrıştırılmış sınıfların [kastların] oluşumunda; ve cinsiyete dayalı ilk işbölümünün, [ekonomik-kültürel] sınıf sistemine dönüşmesinde.”(Firestone, 1970)

Firestone’a göre kadınların yaşadığı özgül baskı, onların kendilerine özgü biyolojileriyle doğrudan ilişkilidir. Kadının üreme işlevi ezilmişliğinin merkezindedir; bunun doğal sonucu olarak biyolojik aile de öyledir. Firestone’a göre “güçlerin dengesizliği biyolojik temellidir.” Bir grubun diğeri üzerindeki tahakkümü bu biyolojik erkek/kadın ayrımından türetilir (1) (Eisenstein,1979).

Firestone’ın cinsiyet sınıfı fikrini ortaya koyuşu, sınıfın üretim araçlarıyla kurulan ilişkiyi ifade eden bir ekonomik kategori olarak klasik Marksist bağlamdan açıkça ayrılır. Firestone, tarihin itici gücü olarak üretim yerine üreme üzerinde yoğunlaşmıştır(2). Ayrıca, kadınların konumu için toplumsal nedenler tespit etmek yerine, bu konumun biyolojik nedenlerini vurgulamış ve bunu tarihin itici gücü haline getirmiştir (Ghandy,2016). Kadın cinsiyet olarak bir sınıftır; erkek ise öteki ve karşıt sınıftır. Ancak Firestone, Marksistlerce ortaya konan iktidarın ekonomik kuramına yanıt vermeye ve onu reddetmeye çalışırken, cinsel ve ekonomik alanları yapay biçimde birbirinden ayırır; baskıcı sistem olarak kapitalizmin yerine patriyarkayı geçirir... Sorun Firestone’ın ekonomik baskıyı kadınlar açısından sorunlu görmemesi değil, bunu baskının başlıca kaynağı olarak görmemesidir. Firestone’ın radikal feminizm fikri ekonomik varoluşumuzun tam gerçekliğini ya da tarihsel özgüllüğünü kavrayamaz. Patriyarka, genelleştirilmiş, tarihdışı bir iktidar yapısı olarak kalır (Eisenstein,1979).

3. Bütün kadınların çıkarları ortak mıdır?

Radikal feminizmde kadınların ezilmesi, tarihin en temel ve birincil baskı biçimi olarak konumlanır; patriyarka bütün toplumsal yapıların asli ekseni, kapitalizm ve ırkçılık ise bu yapının patriyarkaya tabi (veya ayrı) sistemler olarak görülür. Bu çerçevede kadınların “birincil ortaklığı” sınıf mücadelesi ve ırkçılık karşıtlığının önüne geçer; bir kadın, kendi sınıf ve ırkından bir erkekten çok, farklı sınıf ve ırktan bir kadınla daha fazla ortak çıkara sahip kabul edilir. Kadınların ezilmişliği ekonomik ilişkilerden bağımsız, kapitalizmden önce gelen ve ondan üstün bir baskı olarak tanımlanır; kadınların kurtuluşu işçi sınıfı mücadelesinden ve ırkçılık karşıtı mücadeleden ayrı, özgül bir mücadele hattı olarak kurgulanır. Oysaki Beyaz kadınlar, siyah kadınlara, erkeklerin kendilerine karşı takınmalarını beklemeyecekleri –hatta asla hoş görmeyecekleri– bir tavırla yaklaşmaya cürret edebilmektedirler. (Murphy & Livingstone, 1985) Ayrıca radikal feminizm şunu görmezden gelir: Bazı kadın gruplarının bazı erkek gruplarıyla da ortak çıkarları vardır. İşçi sınıfı kadınlar, işçi sınıfı erkeklerle ortak çıkarlara sahiptir; özel gereksinimlere sahip kadınlar, özel gereksinimlere sahip erkeklerle ortak çıkarlara sahiptir; ve renkli kadınlar, renkli erkeklerle ortak çıkarlara sahiptir (Jaggar, 1983).

4. Kişisel olanın politikliğini tersten okumak, bireyselleşen mücadelelerin sınırlılıkları

Kişisel olanın politikliği öznel deneyimler olarak yaşanan şeylerin kavramsal biçime bürünmeleri, bir soyutlama ve nesnelleştirme sürecinden geçmeleri anlamına gelir. Ne var ki, bu soyutlama ve nesnelleştirme süreci, özel alanla kamusal alan arasındaki birliğin yalnızca bir düzlemde kurulmasıdır. İkinci düzlem, feminist eleştirinin kolektif bir özne aracılığıyla toplumsal örgütlenme biçimine müdahalesi olarak görülebilir (Acar-Savran,2004).

“Özel (ya da kişisel) olan politiktir” sloganı herzaman feministler arasındaki farklı eğilimler tarafından farklı biçimlerde yorumlandı. Özellikle Batı’da, feminist mücadeleyi özel alanın sorunlarına hapsetmeye, neredeyse “feminist açıdan politik olan yalnızca özel olandır” türünden bir yoruma kadar varıldı bu sloganın izinde. Türkiyeli feministler olarak bizler bundan payımızı aldık. Feminist bilincimizi “birey olma” bilincine dönüştürdük. Bence sorun da zaten burada. Patriarkal-kapitalist toplumun sınırları içinde özel yaşamlan tümüyle dönüştürmenin olanaksız olduğunu görmek için böyle bir yenilgi yaşamak gerekmiyordu (Acar-Savran,2004).

Radikal feministlerin savunduğu ayrılıkçılık ve lezbiyenlik (3), teoride kadınları zorunlu annelikten ve cinsel kölelikten kurtarabilecek bir çıkış yolu sunsa da, herkes için ulaşılabilir bir seçenek değildir; heteroseksüel toplumsallaşma, duygusal bağlar ve özellikle ekonomik/maddi bağımlılık nedeniyle evli kadınlar, seks işçileri ve yoksul kadınlar için bu fikir pratikte oldukça sınırlı kalıyor. Bu model, fiilen daha çok çocuksuz, meslek sahibi, beyaz ve orta sınıf kadınlara açık bir özgürleşme hattı oluşturuyor. Lezbiyenliği ve ayrılıkçılığı, sınıf, ırk ve emek piyasasındaki yapısal eşitsizlikleri dikkate almadan, sanki herkes için eşit derecede mümkün ve yalnızca “saf bir politik tercih” meselesiymiş gibi sunan radikal feminist siyaset tam da bu noktada sorunlu hale geliyor (Jaggar, 1983).

Dipnotlar

(1) Radikal feminist literatür, cinsiyetin kaynağını farklı düzlemlerde açıklamaya da yönelmiştir: Firestone gibi bazı düşünürler biyolojik farklara ve üreme işlevine odaklanırken, Rich ve Daly gibi diğerleri cinsiyeti kültürel simgeler, mitler üzerinden temellendirir. MacKinnon ise cinsiyeti hukuksal ve politik güç ilişkilerinin bir ürünü olarak okur. Bu yaklaşımlar birbirinden ayrı temellendirmelere sahip olsa da, kadın–erkek antagonizması radikal feminizmin merkezinde yerini korur.

(2) Firestone’ın yaptığı gibi cinsiyeti sınıf kategorisi olarak Marksist açıdan analiz etmeye çalışmak baştan sorunludur. Çünkü sınıf, üretim araçlarıyla kurulan maddi ilişki üzerinden nesnel biçimde belirlenirken; cinsiyet biyolojik, kültürel ya da farklı temellendirmelerle tanımlanabilir. Bu değişkenlik, “kadın” ve “erkek”i sınıf gibi sabit ve maddi konumlar olarak kurmaya imkân tanımaz ve kaçınılmaz olarak özcü bir dikotomiye yönlendirir.

(3) Radikal feminizmde lezbiyenlik, yalnızca bir cinsel yönelim değil, patriyarkanın zorunlu heteroseksüellik düzenine karşı politik bir kopuş ve erkek egemenliğiyle bağların kesilmesi olarak konumlandırılır. Bu çerçevede "ayrılıkçılık" (separatism), kadınların erkeklerle duygusal, cinsel ve maddi ilişkileri sonlandırarak tamamen kadınlardan oluşan sosyal, kültürel ve kimi zaman ekonomik topluluklar kurmasını öneren bir stratejidir.

Kaynaklar

Jaggar, A. M. (1983). Feminist Politics and Human Nature. Brighton: Harvester Press; Totowa, NJ: Rowman & Allanheld.

Eisenstein, Z. R. (Ed.). (1979). Capitalist Patriarchy and the Case for Socialist Feminism. New York: Monthly Review Press.

Firestone, S. (1970). The Dialectic of Sex: The Case for Feminist Revolution. New York: William Morrow.

Ghandy, A. (2016). Philosophical Trends in the Feminist Movement (2nd ed.).

Murphy, L., & Livingstone, J. (1985). Racism and the limits of radical feminism. Race & Class, 26(4), 61–70.