नमस्कार मंडळी, 

जय शिवराय 

सर्वप्रथम, भारतातील तमाम जनतेला “छत्रपती शिवरायांच्या” जयंतीनिमित्त अनंत शुभेच्छा.

शिवचरित्र समजून घेताना माझ्यासारख्या अनेक शिवप्रेमीना तेव्हाचा १९ फेब्रुवारी १६३० हा दिवस कसा असेल असा प्रश्न पडतो. त्यावर अनेक इतिहासकार आणि बखरकार अस म्हणतात की महाराष्ट्राच्या इतिहासातील एक दुर्मिळ सुवर्णक्षण म्हणजे “शिवजन्म”….आणि हे खरच आहे जन्मानंतर पुढे जेमतेम ५० वर्षांचं आयुष्य लाभलेल्या ह्या “रयतेच्या राजाने” समाजातील सर्व घटकांची एकसंध मोट बांधून स्वराज्य कस उभ केल. हे आपल्याला इतिहासाची पान चाळताना लक्षात येत. 

मागच्या भागात आपण “शहाजीराजे” आणि “वेरूळच्या भोसले” घराण्याची माहिती घेतली जाणून घेतली होती.
आजच्या भागात आपण शिवरायांचा जन्म त्यांचे बालपण आणि सोबतच घडलेल्या काही घडामोडींना उजाळा देणार आहोत.

तर,
शहाजीराजे आणि जिजाबाईंचा विवाहसोहळा संपन्न झाला होता आणि पुढील काही दिवसातच मुघल बादशहा शहाजहान ह्याने विजापूरच्या आदिलशहाच्या साथीने दख्खन ची मोहीम आखली, ह्या दोन्ही फौजांनी शहाजीराजांचे जहागीर असलेलं “पुणे” पार बेचिराख करून टाकल होत. शहाजीराज्यांसाठी “इकडे आड तिकडे विहीर” अशी परिस्थिती निर्माण झाली होती.

अश्यात जिजाऊ गरोदर होत्या, शहाजीराजाना जिजाऊंची काळजी वाटू लागली. ह्या कठीण प्रसंगात त्यांना ठेवायचे हा प्रश्न त्यांच्या मनात डोकावू लागला.

पुढे ह्या प्रश्नाचे उत्तर त्यांना “किल्ले शिवनेरी” ह्या स्वरुपात मिळाले. “किल्ले शिवनेरी” म्हणजे पुण्याच्या जुन्नरजवळील चारही बाजूंनी उंच कडे, भक्कम तटबंदी आणि बळकट दरवाजे असलेला एक मजबूत किल्ला…!!! “विजयराज” हे किल्ल्याचे किल्लेदार होते. जिजाऊंच्या रक्षणाची जबाबदारी त्यांनी स्वीकारली. शहाजीराजांनी जिजाऊना शिवनेरीवर ठेवले व ते मुघलांवर चालून गेले.

“सोन्याचा दिवस” :- 

फाल्गुन वद्य तृतीया शके १५५१ म्हणजेच इंग्रजी वर्षाप्रमाणे १९ फेब्रुवारी १६३० शिवनेरी किल्ल्यावर आनंदाची लहर पसरली होती, कारण होत शहाजीराजे आणि जिजाबाई ह्या दांपत्यास पुत्ररत्न प्राप्त झाल होत, जिजाऊंच हे रत्न पुढे जाऊन त्यांच अखंड स्वराज्याच स्वप्न साकार करणार होत. बाळाचे बारसे झाले. शिवनेरी किल्ल्यावरील शिवाई देवीच्या नावावरून बाळाचे नामकरण “शिवाजी” असे करण्यात आले.

“राजांचे बालपण” :-

 राजांच्या बालजीवनातील सुरवातीची काही वर्षे ही फार धावपळीत गेली. आज ह्या किल्ल्यावर उद्या त्या किल्ल्यावर अशी जिजाऊ शिवबांची धावपळ चालू असायची, पण ह्या धावपळीतही जिजाऊनी शिवबाना उत्तम शिक्षण दिले. जिजाऊ शिवबांना संत महात्म्यांच्या व शूर पुरुषांच्या गोष्टी सांगत, पराक्रमाच्या ह्या गोष्टी ऐकताना शिवबांना आपणही मोठे झाल्यावर पराक्रम करावे असे वाटत असे. 
पुढे निजामशाही बुडाल्यावर शहाजीराजांनी आदिलशाहीची वाट धरली, तेव्हा आदिलशहाने त्यांची नेमणूक कर्नाटकातील मोहीमेवर केली. कर्नाटकातील अनेक राजांना शहाजीराजांनी चित केले, तेव्हा आदिलशहाने त्यांना बंगळूरची जहागीर बक्षीस दिली. शहाजीराजे कर्नाटकात गेल्यानंतर काही काळाने जिजाबाई आणि शिवरायही त्यांच्याकडे गेले. पुढे कर्नाटकात आल्यावर या मायलेकरांना थोडा स्वस्थपणा मिळाला. 

एकूणच मासाहेबांची शिकवण आणि शहाजीराज्यांकडून मिळालेला शौर्याचा वारसा ह्यामुळे शिवबांना स्वराज्यस्थापनेचे बाळकडू अगदी बालवयातच मिळाले होते. 

मासाहेबांनी पाहिलेल स्वराज्यस्थापनेचं स्वप्न शिवरायांनी अनेक अडथळे पायदळी तुडवत कसे पूर्ण केले हे आपण पुढील भागातून जाणून घेऊ.

आज तूर्तास इथेच थांबू…!!!

Picture Credit :- nayan_kale_artist

विशेष नोंद - कोणतीही टिप्पणी करताना आपण ह्या युगपुरुषांचा सम्मानच कराल व सामाजिक सलोख्याचे भान राखाल अशी मी आशा बाळगतो.

“जागर शिवछत्रपतींचा - स्वराज्याच्या थोरल्या धन्याचा जन्म”