Het Nederlandse obesitasbeleid is gebaseerd op de wetenschap van prof. Van Rossum. En spreekt die wetenschap systematisch tegen.

Prof. dr. Liesbeth van Rossum (Erasmus MC) heeft aangetoond dat obesitas een chronische ziekte is met een biologische oorzaak: hormonale dysregulatie, genetische factoren, set-point-verstoring.

Deze positie is wetenschappelijk breed gedragen en heeft geleid tot de officiële erkenning van obesitas als chronische aandoening in Nederland.

De beleidsconsequentie is merkwaardig.

Het beleid. Patiënten met obesitas die in aanmerking komen voor GLP-1-medicatie worden verplicht eerst twee jaar een Gecombineerde Leefstijlinterventie (GLI) te voltooien bij een erkende commerciële aanbieder. GLP-1 is op dit moment de enige behandeling die de beschreven biologie direct adresseert. Pas na twee jaar GLI komt medicatie in aanmerking voor vergoeding.

Een gedragsinterventie als verplichte drempel voor een biologisch werkende behandeling. Dat is een inconsistentie die uitleg behoeft. Een diabetespatiënt wordt niet verplicht twee jaar leefstijlcoaching te volgen voordat insuline vergoed wordt. Obesitas is officieel erkend als vergelijkbare chronische ziekte. Toch geldt daar wel deze eis.

De effectiviteitsdata. RIVM-monitoring toont aan dat deelnemers na twee jaar GLI gemiddeld 5% gewicht verliezen. Klinische studies naar GLP-1-agonisten laten gewichtsverlies zien van 15 tot 20% in vergelijkbare of kortere periodes, ook bij patiënten bij wie leefstijlinterventies eerder onvoldoende resultaat gaven.

Het protocol verplicht patiënten de minder effectieve interventie te doorlopen als voorwaarde voor de effectievere. Vanuit een klinisch perspectief is de onderbouwing daarvoor niet helder.

De financiële structuur. GLI-aanbieders declareren per deelnemer, per kwartaal, gedurende twee jaar. De vergoeding is gegarandeerd via de basisverzekering. Een succesvolle behandeling met GLP-1-medicatie maakt verdere GLI-deelname overbodig. De bekostigingsstructuur bevat daarmee een prikkel die haaks staat op het behandeldoel.

De maatschappelijke kosten. Twee jaar vertraging in effectieve behandeling heeft aantoonbare consequenties. Cardiovasculaire schade accumuleert, comorbiditeiten ontwikkelen zich, arbeidsparticipatie en kwaliteit van leven verslechteren. De kosten die daarmee gepaard gaan, te weten verzuim, arbeidsongeschiktheid en tweedelijns zorg, worden niet meegewogen in de redenering dat de GLI-drempel kostenbesparend is.

De juridische dimensie. Artikel 12.1 IVESCR erkent het recht op de hoogst haalbare standaard van gezondheid en verplicht de staat gelijke toegang tot curatieve zorg niet te beperken. Geen enkele andere officieel erkende chronische ziekte kent een vergelijkbare gedragseis als voorwaarde voor medicatievergoeding. Artikel 12 heeft in Nederland geen rechtstreekse werking. Je kunt er niet mee naar de rechter. Maar het beleid is moeilijk te verenigen met de geest van dit verdrag. Dat verdient een wetenschappelijke en politieke reactie.

Een bewuste keuze. Dit beleid is niet per ongeluk zo vormgegeven. Beleidsmakers kennen de RIVM-data. Ze kennen de effectiviteitsverschillen. Ze kennen de financiële structuur van de GLI-markt. De vraag is niet of ze het weten. De vraag is waarom ze desondanks hebben gekozen voor een structuur die commerciële aanbieders bevoordeelt boven patiëntuitkomsten, en waarom die keuze bij obesitas wel gemaakt wordt en bij diabetes, MS of depressie niet.

De kernvraag. Het Nederlandse beleid erkent obesitas als biologische ziekte op basis van het wetenschappelijk werk van onderzoekers als Van Rossum. Diezelfde wetenschap impliceert dat effectieve biologische behandeling beschikbaar moet zijn zonder een voorafgaande gedragseis.

Het beleid doet het tegenovergestelde. Wie kan dit uitleggen?