Slechts in twee Europese landen zijn er méér inactieven dan in België. Het gaat om mensen tussen 20 en 64 jaar die geen werk hebben en er ook niet naar zoeken. Soms gaan ze er financieel zelfs op achteruit als ze toch aan de slag gaan. “Ik vind dat de regering-De Wever snel werk moet maken van de beloofde afschaffing van het huwelijksquotiënt”, zegt HLN-werkexpert Stijn Baert. Als dat fiscale voordeel wegvalt, zullen honderdduizenden koppels meer belastingen betalen.

Ons land telde vorig jaar 4,6 procent werklozen. Daarbovenop zijn er ook nog 23 procent inactieven. Dat zijn mensen die wel op arbeidsleeftijd zijn, maar geen job hebben en er ook niet naar zoeken. Denk aan langdurig zieken, huisvrouwen en huismannen, mantelzorgers en leefloners. In geen enkel land van de Europese Unie, met uitzondering van Italië en Roemenië, zijn er meer inactieven dan in België. “Als de regering-De Wever de werkzaamheidsgraad in België wil opkrikken, ligt de sleutel niet bij de werklozen, maar bij de veel grotere groep inactieven”, meent professor arbeidseconomie Stijn Baert (Universiteit Gent).

\- Profiteren van een uitkering?

Daarmee is niet gezegd dat al deze inactieven profiteren van een uitkering. Zo krijgen de meeste huisvrouwen en -mannen zelfs helemaal niets van de overheid. Waarom zoeken ze dan geen job? Soms zijn de redenen daarvoor nogal evident, blijkt uit onderzoek van UGent@Work. Maar er zijn ook argumenten die de wenkbrauwen een beetje doen fronsen. Zwartwerk behoort alvast niet tot die laatste categorie. Slechts 2 procent van de ondervraagde inactieven gaf aan geen baan te zoeken uit vrees anders zwartwerk mis te lopen.

Gezondheid speelt uiteraard een grote rol, maar dat is logisch, want het grootste deel van de inactieven is langdurig ziek. 77 procent van de langdurig zieken geeft aan door fysieke gezondheidsproblemen geen werk te zoeken, 56 procent wijst naar mentale problemen. “Daarnaast is er een grote groep mensen die thuisblijft om voor kinderen, kleinkinderen of anderen te zorgen”, zegt doctoraatsonderzoeker arbeidseconomie Liam D’hert (UGent), die meewerkte aan het onderzoek. “Dat is meestal niet omdat (kinder)opvang te duur of niet beschikbaar is. 73 procent geeft aan dat ze die zorgtaken gewoon zélf willen doen. Slechts 7 procent van de huishouders – dat zijn mantelzorgers en huisvrouwen en -mannen samen – heeft echt de intentie om werk te zoeken. Meestal leven zij van het inkomen van hun partner.”

Natuurlijk is het niet makkelijk om mensen die absoluut zelf voor hun kinderen willen zorgen ervan te overtuigen om dat aan iemand anders over te laten en een job buitenshuis te zoeken. Dat beseft ook onderzoeker Liam D’hert. “Maar er bestaan andere drempels die wél kunnen worden weggenomen”, zegt hij. “Zo wordt de financiële situatie van inactieven er niet altijd beter op als ze toch aan de slag gaan. Dat is de zogenaamde ‘inactiviteitsval’ en heeft met profiteren niets te maken.”

\- Verlies voordelen

“Uit ons onderzoek blijkt dat 15 procent van de inactieven geen werk zoekt omdat het financieel niet loont. Ze zouden – als ze een job hebben – voordelen verliezen zoals een verhoogde tegemoetkoming, het systeem waardoor men minder medische kosten betaalt”, vult D’hert aan. “Daarnaast geven anderen aan dat hun partner dan meer belastingen zou moeten betalen. Kortom, als je werken meer wil laten lonen, gaat het niet over het verlagen van de uitkeringen. Het gaat ook niet enkel over het loon dat je voor een job zou krijgen. Het is veel complexer dan dat.”

Professor Stijn Baert: “Tijdens hun verkiezingscampagnes hebben alle partijen van de regering-De Wever beloofd dat ze ervoor zouden zorgen dat werken meer zou lonen, maar het komt er moeilijk van. Zo blijven sociale voordelen voorlopig gekoppeld aan je statuut als werkloze of inactieve en niet aan je inkomen. Ga je opnieuw aan het werk – ook al krijg je een laag loon – dan verlies je die voordelen vaak.”

\- Belofte in regeerakkoord

“Dan moeten we niet verbaasd zijn dat een deel van de inactieven geen werk zoekt omdat het voor hen niet voordelig is”, oppert Baert. “Ze zouden dan immers bepaalde financiële voordelen, zoals de verhoogde tegemoetkoming, verliezen. Het regeerakkoord belooft dat nochtans te veranderen. Waar wachten we op? En lagere belastingen op lonen, dat heeft de regering ondertussen voor een stuk doorgeschoven naar 2030. Naar de volgende regering dus!”

Iets anders dat in het regeerakkoord staat en dat Stijn Baert – met de cijfers van dit nieuwe onderzoek in de hand – snel gerealiseerd wil zien, is het afschaffen van het huwelijksquotiënt. “Dat huwelijksquotiënt betekent dat het inkomen van de meest verdienende partner voor de berekening van de belastingen van het gezin deels wordt overgebracht naar de minst verdienende”, legt hij uit. “Met andere woorden: als je als huismoeder of -vader (opnieuw) gaat werken, valt ook je partner plots in hogere belastingschijven.”

\- Afschaffing huwelijksquotiënt

“Zo’n systeem is niet erg stimulerend, zoals we in onze cijfers zien”, stelt HLN-werkexpert Baert vast. “Van de huisouders zegt 36 procent dat ze niet gaan werken omdat hun partner in dat geval meer belastingen zou moeten betalen. Snel werk maken van de afschaffing van het huwelijksquotiënt kan ruimte geven om ook de beloofde belastingverlaging op (lage) lonen sneller te realiseren.”

Nu zet één op de vier inactieven de stap naar de arbeidsmarkt niet. Professor Baert is ervan overtuigd dat het afbouwen van het huwelijksquotiënt hen zal stimuleren om die stap wel te zetten. Maar als dit fiscaal voordeel inderdaad wegvalt, zullen heel wat gehuwden en samenwonenden dit direct in hun portemonnee voelen. Vooral partners bij wie het inkomensverschil groot is, zullen de afschaffing sterk voelen. Naar schatting maken 500.000 Belgische gezinnen op dit moment gebruik van het huwelijksquotiënt. Volgens berekeningen van de Gezinsbond zouden die gezinnen tot meer dan 1.000 euro per jaar verliezen als het voordeel verdwijnt.



Eén op de vier Belgen op arbeidsleeftijd werkt niet én zoekt geen job. HLN-werkexpert Stijn Baert: “Afschaffing huwelijksquotiënt moet dat veranderen”