Posttaki amacım rus nihilstlerini kendi anarko-nihilst perspektifimden bir eleştiri sunmak. Fakat bu nihilstlerin anarşi ile bağlarını fazla irdelemek istemiyorum eğer merak edip incelemek isteyen olursa [aragornu!'un Nihilizm, anarşi ve 21. yüzyıl yazısına bakabilir. ](https://rpkolektif.wordpress.com/2026/02/26/nihilizm-anarsi-ve-21-yuzyil/)

Rus nihilstleri özellikle rusyada gençler arasındaki radikal bir akımdı. Pisarev Çerneşevski Naçayev vb... gibi pek çok isim aralarından çıkmıştı. Ve ardından turgenyevin babalar ve oğullar romanında ["nihilst"](https://tr.wikipedia.org/wiki/Rus_nihilist_hareketi) kelimesini kullanmasıyla bu radikal gençler kendilerine nihilist demişlerdi. Nihilzm bir akım olarak ortaya yeni yeni çıkmıştı ve bu insanlar bu fikri benimsemişlerdi.

Bu gençler aile yapılarını, dini, sistemi, devleti sert tutum ve eylemlerlede yadsıyordu fakat aynı zamanda rasyonalizmi hatta pek çoğu darwinizmi, pragmatizmi de kendilerine yüklüyorlardı. 

Çerneşevskinin romanları ne kadar güzel olsada rahmanov karekteri ve ardından rahmanovu idol alan nihilist gençler çileciliği ve devrime adanmayı benimsemiştir.

Pisarev nihilst materyalizmin en keskin savunucularından biriydi ona göre insan da nedensellik yasasına sıkı sıkıya bağlı karmaşık bir kimyasal bileşikti. Etik konusunda da hedonizmi bilimsel bir gerekçeye oturtuyordu. Estetiğe karşı tavrı da buradan geliyor. Sanatı kaynak israfı görüp yok edilmesini istiyordu akıl ve bilim dışında kalan her şeyi gereksiz görüyordu. (yarı nihilist) 

Neçayev zaten ayrı bir deli ne anarşist açıdan ne de kendi perspektifimden nihilst birisidir. Devrimcinin anahtar kitabında son derece hiyerarşik ve sorgu kabul etmeyen bir hücre yapısı kurmuştur ayrıca kendisi sürekli devrime adanmaktan bahseder. Onun için makyavelist demek yanlış olmaz. Kendisini devrimci diye tanıtıp sadece anarşistleri dolandıran kendisini devrimci lider diyip bir burjuva yerine ivanov gibi bir devrimciyi katleden olmayan örgütleriyle don kişot gibi devrim yapmaya çalışan en sonunda ivanov cinayetiyle hapse girip hapisteki gardiyanları örgütleyen bir isimden fazlası değil. Kendi perspektifimi bırakıp klasik bir anarşist perspektiften bakarsam da kendisine karşı devrimci damgası basmak zor olmayacaktır burjuva dolandırmak yerine bakunini dolandırmaya çalışan, aynı şekilde bir bürokrat ya da burjuva öldürmek yerine bir öğrenciyi tercih eden bir isim, gerçi çok da şaşırmamak lazım robespierre aşığı birisi... ve leninin devrimin titanı dediği isim... ne beklersinki.

Aynı zamanda örgütlenme modeli her ne kadar anrşist hücresel örgütlenme modeli gibi gözükse de bu örgütlenme modeli son derece hiyerarşikdir emir komuta zinciri vardır üstler sorgulanamaz sorgulamak isteyen ya da hücreden ayrılmak isteyenlere ise şantaj tehditlerinin savrulur gerekirse ivanov gibide katledilir.

Buraya ek birkaö şey daha eklemek istiyorum Neçayevin devrimci tanımıyla nihilst çileciliği arasında daçelişki var. Devrimcinin Anahtar Kitabında Neçayev devrimciyi dizginlenmemiş bir hedonizmle tanımlar arkadaşlık bile devrime faydası ölçüsünde değerlidir ona göre. Nihilstler çileciliği benimsemişti rahmanovla ama  Neçayev burada nihilst gelenekten kopup kendi makyevelist projesine maço ağırlık katıyor.  Neçayev hedonizm-çilecilik ekseninde de nihilst gelenekten ayrı duruyor Çifte nihilst değil kendisi.

Nihilist açıdan kendisi devrime adanmaktan hayatınının olmayacağından haz bile almayıp hayatını devrime adaman gerektiğinden bahseder bu yönüylede zaten çileci olduğunu daha fazla vurgulamaya gerek yok.

Buraya kadar stirnerci açıdan bakarsak stirnerin ateistlerimiz dindar insanlardır sözü en çok buraya yakışır. Bu nihilstler fazla dindar insanlardı kafalarında bir tahta eksikti hala hayaletler diyarındaydı. Kimisi kendisini rasyonalizme kimisi pragmatizme kimisi naradonya volya gibi toplumculuğa adamıştı...

Devrim açısındanda naradonya volya her ne kadar toplumcu da (ki türkçesi örgütün halkın iradesi) olsa bu tarz toplumcu teröristlerin sorunu bu sanırım, ikisinin bir arada gidemeyecek olması... toplumu örgütlemeye girişmemiştir, toplumu bilinçlendirmeyi denememiştir, bunlar çok çok cüzidir. ve doğrudan çarı öldürmüşlerdir fakat kritik hata buradadır, sadece çar öldürerek devrim yapılamaz. iktidar bir yılan değildir, başını kestiğinizde doğrudan ölmez, iktidar daha çok hidra gibidir, başını kestikçe çoğalır ve hem başı hem o başı besleyen damarları tıkamazsanız da ölmez. Nihilstler burayı atlamışlardı, çar öldürüldü sonra yeni çar geldi ve baskıyla sansürle idamlarla gelmişti... Eylemlerini kınamak gibi bir amacım yok kendisine nihilst diyen birisinin kendi kafasına göre eylem yapması zaten beklenir bir şey eleştirmek istediğim nokta kendilerini toplumcu görmeleri...

Bunu somutlaştıracak birkaç örnek var bence. Chigirin olayı mesela 1877'de üç nihilst köylülere sahte bir çar bildirisi hazırlayıp çar sizi silahlandırmanızı istiyor diye kandırıp bin kişilik köylü ordusu topluyorlar. Köylüyü bilinçlendirmek yerine yalanla manipüle ediyorlar sahte bir otoriteye referansla eyleme geçiriyorlar. Bu da benim dediğim yere geliyor toplumu örgütlemek ve bilinçlendirmekle hiç ilgilenmemediler tam tersine manipülasyon ve doğrudan eylem tercih ettiler ki bu zaten nihilst bir tavır ama toplumcu değil. Ama naradonya volya halkın iradesi demek...

1874 yazındaki denemeleride öyl genç nihilstler köylü kılığına girip köylere gidiyorlar ama daha kapıdan girer girmez fark ediliyorlar ve köylüler onları polise ihbar ediyor. Köylüyle gerçek bir bağ kurmak bir yana köylü onlara güvenmiyor bile. Toplumcu olduğunu iddia eden bir hareketin toplumun kendisi tarafından polise ihbar edilmesi kadar ironik bir şey yok bence. Çünkü terörizmle halkta sempati kazanmak zor bir şey ve olacak olanda bu.

Toplumculuk ve terörizm iki farklı şeydir, toplumcu terörizmin olamayacağını en iyi rus nihilstleri göstermiştir.

Kadın meselesine de değinmek istiyorum çünkü aslında burada nihilstlerin kendi çelişkisini bence en net gösteren noktalardan birisi. Öncelikle şunu kabul etmek lazım kadınları bu harekete çekmek başta hiç kolay olmamıştır o dönem kadınlar zaten çok kırıntı bir sosyal kazanım elde etmişti ortada devrilecek çok sağlam bir statü yoktu kadınlar için bu yüzden onları  yıkım projesine ikna etmek erkeklere göre daha zordu. Ama eylemde, şiddette, işi sonuna kadar götürmede erkek yoldaşlarından hiç geri kalmadılar. Hatta çoğu zaman daha kararlıydılar. Vera Zasulich mesela Trepov'a suikast girişiminde bulunan isim (Trepov'u öldürmedi sadece yaraladı). Zasulich'in bu eylemi silahlı mücadeleye kadınların doğrudan katılımının başlangıç noktası sayılıyor. Sofya Perovskaya örneği de varçarın son suikastinde yani 1 Mart 1881'deki bombalı eylemde operasyonu organize eden kişi Jelyabov tutuklandıktan sonra işi devralan kişi Perovskayadır. Sonra asılan beş kişiden biri oluyor... evet kadınların bu örgütlenmedeki yeri ve konumu ciiden önemli ama amacım bu yeri ve konumu eleştirip tarışmak değil.

Halkın İradesi'nin dörtte biri ile üçte biri arası kadın, yürütme komitesinin ise neredeyse yarısı kadın. Nihilst hareketin  karar alma mekanizmasında bile ciddi bir kadın varlığı var bunu inkar etmem anlamsız zaten

Ama benim asıl vurgulamak istediğim şey bu katılımın arkasındaki mekanizma. Kadınların o dönem hayatı üzerindeki hukuki kontrol babada ya da kocada pasaportu (sadece yurtdışı için değil genel yurtiçi seyahat için de) erkekler kontrol ediyor. Nihilstler bunu hayali evlilik yaparak aşmayı deniyor. Yani gerçek bir evlilik değil kağıt üstünde bir evlilik kadın böylece hukuken bir erkeğin  vesayetine geçiyor ama bu koca sadece kağıt üzerinde koca kadın fiilen özgür kalıyor.

Hayali evlilik taktiği sistemi yıkmıyor sistemin kendi kurallarını kullanarak bir boşluk açıyor. Kadın özgürlüğü dediğimiz şey ataerkil hukuk sisteminin bizzat kendi mekanizması üzerinden o mekanizmayı tersine çevirerek elde ediliyor. Gerçek toplumcu bir hareket olsaydı bunu kadının genel hukuki statüsünü değiştirecek bir mücadeleye dönüştürürdü ama nihilstlerde bu dönüşüm yok sadece kendi küçük çevrelerinde kendi yoldaşları arasında bu hileyi uyguluyorlar. Kadın özgürleşmesi denen şey aslında örgüt içi bir taktik geniş toplumsal bir talep değil. Üstelik bir kadının özgürlüğü bir erkek yoldaşının ona kağıt üstünde koca olmayı kabul etmesine bağlı, yani kadın yine bir erkeğin iradesine muhtaç, sadece bu sefer baba ya da gerçek koca yerine iyi niyetli bir yoldaş var karşısında.

Ek olarak bu kadınlar zaten okuma yazma bilen bir şekilde bu fikirlere erişimi olan ailesinden kopabilecek maddi ya da sosyal imkanı olan belirli bir sosyal katmandan gelen kadınlar. Rusya'daki bütün kadın nüfusunun durumuyla hiçbir alakası yok . Köylü kadın hâlâ tam bir hiç hâlâ babasının ya da kocasının malı gibi nihilst hareketin bu konuda köylü kadına dokunan hiçbir pratiği yok tıpkı köylü erkeğe de gerçekten dokunamadıkları gibi.

Sonuç olarak evet nihilst kadınlar cesurdu evet örgüt içinde ciddi bir sayısal ağırlıkları vardı, evet bazıları tarihe geçecek eylemler yaptı. Ama bütün bunlar örgütiçi hücreiçi dar bir sosyal katmana özgü kazanımlar. Toplumun genelinde kadının konumunu değiştirmeye yönelik hiçbir program hiçbir talep, hiçbir örgütlenme yok. Toplumcu(!) Nihilstler kendi küçük dünyalarında radikal dışarıya karşı sadece yıkıcı toplumu gerçekten dönüştürmeye yönelik hiçbir inşa çabası yok. Kadın meselesi de bu genel tablonun bir parçası, istisna değil...

Kendi perspektifimden anarko-nihilst geleneğin rus nihilstleriyle başladığını da düşünmüyorum ve her ne kadar eylemlerimiz bir olsada altında yatan sebepler iki zıt kutuptatır. Kendim şahsen anarko nihilzmin stirnerden sonra ondan etkilenenler arasında doğduğunu düşünüyorum. Özellikle İtalyada, sonrasında ispanya, ve uzakasyada izlerine rastlamak daha mümkün.

Nihlizm geniş bir terim, ve kimseyi de nihilzmden aforoz etmek gibi bir niyetim yok, fakat bu fraksiyon ile anarko-nihilzm eylem benzerliği bulunsada teorik açıdan iki farklı kutuptadır.

Hayaletler diyarında yüzen rus nihilistler