Bugün için oldukça yaygın(fakat tabii ki saygın) bir hikayeyi, bundan 100 yıl kadar önce yazmak o kadar kolay değildi. Bu, ilk Türk kadın hekim Safiye Ali'nin hikayesidir.

Safiye Ali, yalnızca Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk kadın doktoru değil, aynı zamanda kadınların eğitim ve çalışma hakkı için verdiği mücadelenin simgelerinden biridir. Onun başarısını daha iyi anlayabilmek için yaşadığı dönemin şartlarını bilmek gerekir. 20. yüzyılın başlarında Osmanlı Devleti'nde tıp eğitimi veren okullar yalnızca erkek öğrencileri kabul ediyordu. Kadınların hekimlik yapmasına engel bulunmadığı yönünde karar alınmış olsa da, tıp fakültelerinin kapıları kadınlara açılmamıştı. Bu nedenle doktor olmak isteyen genç kadınların tek seçeneği yurt dışında eğitim almaktı. İşte Safiye Ali de bu engellere rağmen hayalinden vazgeçmedi. Beşiktaş Rüştiyesi ve Amerikan Kız Koleji'ndeki eğitiminin ardından Almanya'nın Würzburg Üniversitesi'ne giderek tıp öğrenimine başladı. Dokuz yıl süren eğitimi boyunca savaş nedeniyle ailesiyle bağlantısının kesilmesi gibi zorluklar yaşasa da eğitimini başarıyla tamamladı. 1921 yılında tezini bitirip Berlin'de girdiği sınavı geçerek hekimlik yapma hakkını kazandı, ardından kadın hastalıkları ve çocuk sağlığı alanlarında uzmanlaşarak ülkesine döndü ve Cumhuriyet'in ilk kadın doktoru oldu.

Ne var ki Safiye Ali'nin mücadelesi diplomasını aldıktan sonra da sona ermedi. Erkek egemen bir meslek ortamında kadın bir doktor olarak kabul görmekte zorlandı; toplumun ve meslek çevrelerinin önyargılarıyla karşı karşıya kaldı. Kadın olduğu için hasta bulmakta güçlük çekti, bazı çevreler kadın bir hekime muayene olmayı istemedi. Buna rağmen yılmadan çalışmaya devam etti. Çocuk sağlığı ve kadın hastalıkları alanındaki bilgi birikimini toplum yararına kullanmayı amaçladı; özellikle yoksul çocukların sağlık hizmetlerine ulaşması ve annelerin bilinçlendirilmesi için büyük çaba gösterdi.

Safiye Ali, yaşadığı tüm zorluklara rağmen mesleğini büyük bir özveriyle sürdürdü. Süt Damlası'ndaki çalışmalarıyla anneleri emzirmenin önemi konusunda bilinçlendirdi, çocuk ölümlerini azaltmaya yönelik eğitimler verdi ve koruyucu hekimlik anlayışını yaygınlaştırmaya çalıştı. Uluslararası kongrelerde Türkiye'yi temsil ederek hem ülkesini hem de Türk kadınlarını başarıyla tanıttı. Yalnızca hastaları tedavi etmeyi değil, toplumun sağlık bilincini yükseltmeyi de görev edindi.

Hayatının son yıllarında ise sağlık sorunları ve yaşadığı hayal kırıklıkları nedeniyle yeniden Almanya'ya gitmek zorunda kaldı. Kansere yakalanmasına rağmen hekimlik yapmayı bırakmadı; II. Dünya Savaşı sırasında da sivillere hizmet etmeyi sürdürdü. 1952 yılında Dortmund'da hayatını kaybeden Safiye Ali, geride yalnızca "ilk kadın doktor" unvanını değil, tüm engellere rağmen hayallerinin peşinden giden, cesareti ve topluma adanmış yaşamıyla gelecek nesillere ilham veren güçlü bir miras bıraktı.

Almanya-Dortmund'da resimde de tabelasını eklediğim, 2023 yılında kendi adının verildiği sokağı ziyaret etmek mümkün...

  
Kaynaklar:

İlk Türk Kadın Hekim Safiye Ali - Suat Çağlayan (2025 İnkılap Kitabevi)

Hot, İ. (2015). Safiye Ali: İlk kadın doktorumuz. *Nobel Medicus, 11*(1), 100–102.

Cumhuriyet'in ilk Türk kadın hekimi: Safiye Ali