Najaar 0,76 graden warmer in de laatste generatie

Ik heb ruim een eeuw gehomogeniseerde KNMI-data van de vijf hoofdstations geanalyseerd, en het meteorologisch najaar in Nederland blijkt duidelijk warmer geworden. Het bijzondere is dat die opwarming vrijwel volledig in de laatste generatie zit. Tussen de klimaatperioden 1961-1990 en 1991-2020 steeg de najaarstemperatuur landelijk met 0,76 graden, terwijl de generatie daarvoor nog vrijwel vlak bleef. Hieronder deel ik wat ik vond en wat het betekent voor het planten van bollen.

Wat de data laat zien

De opwarming is landelijk eenduidig: alle vijf de stations laten dezelfde beweging zien, met een trend van ongeveer 0,18 graden per decennium die overal statistisch sterk is. Twee cijfers die het goed samenvatten: de tien warmste najaren sinds 1907 vallen allemaal in of na 1999, en sinds 2010 is geen enkel najaar meer kouder geweest dan het oude klimaatgemiddelde. Het gaat dus niet om een uitschieter, maar om een structurele verschuiving naar warmere najaren.

Wat het betekent voor je voorjaarsbollen

Hier is het belangrijk om de weerdata en de tuinregel uit elkaar te houden. De data bewijst dat het najaar opwarmt; de stap naar "je kunt later planten" is tuinbouwkennis, geen weerstatistiek. De bekende regel is dat je voorjaarsbollen in het najaar plant voor de eerste vorst, en dat je door kunt gaan zolang de grond niet bevroren is. Een najaar dat langer zacht blijft, rekt die late rand van het plantvenster dus op.

Eerlijk over de grenzen

Ik wil niet meer claimen dan de data zegt. De eerste najaarsvorst valt over de eeuw wel later, landelijk zo'n acht dagen over twee generaties, maar dat cijfer is grillig en verschilt sterk per station. En het gaat niet over verdwijnende vorst: bij de binnenlandse stations komt in de hele reeks geen enkel vorstvrij jaar voor. Het verhaal is dus vooral dat het najaar landelijk langer zacht en bewerkbaar blijft, niet dat de vorst plotseling veel later komt.

Waar de cijfers vandaan komen

De analyse draait op de gehomogeniseerde temperatuurreeksen van het KNMI, waarvan de methode openbaar en peer-reviewed is. Ik heb de trend getoetst met de Mann-Kendall-toets en Sen's slope, en alles nagerekend op de vorige KNMI-homogenisatie met vrijwel hetzelfde resultaat. De volledige methode, de tabellen per station en de ruwe data (CSV, vrij te gebruiken onder Creative Commons) staan in het onderzoek: https://bollanda.nl/onderzoek/plantvenster-klimaat

Herkennen jullie dit in je eigen tuin? Plant je tegenwoordig later door dan vroeger, of houd je gewoon dezelfde vuistregel aan?

Ik ben benieuwd naar jullie ervaringen.