Hilde\* dacht dat de erfenis van haar vader gewoon verdeeld zou worden, tot bleek dat een van haar neefjes schulden heeft bij de overheid. Gevolg: niet alleen zijn erfdeel, maar de volledige nalatenschap zit al jaren muurvast. Kan dat zomaar? HLN-belastingexpert Michel Maus legt uit hoe je zo’n geblokkeerde erfenis toch los kan krijgen: “Je hoeft je er niet bij neer te leggen wanneer een erfgenaam niet wil meewerken.”

\- Lezersvraag

“Mijn vader is enkele jaren geleden overleden en liet een spaarrekening na. We zijn met zes kinderen thuis, maar een van mijn broers is lang geleden overleden. Zijn twee kinderen namen zijn plaats in voor de nalatenschap. Nu blijkt dat een van die kleinkinderen schulden heeft bij de overheid. Tot onze verbazing is daardoor niet alleen zijn erfdeel, maar de volledige spaarrekening van mijn vader geblokkeerd. Kan dat zomaar? Mag de overheid de hele nalatenschap blokkeren omdat één erfgenaam schulden heeft?”

\- Dit zegt HLN-belastingexpert Michel Maus

Wanneer iemand overlijdt, blokkeert de bank automatisch alle rekeningen van de overledene. Die worden pas vrijgegeven zodra de erfgenamen een attest of akte van erfopvolging kunnen voorleggen. Dat document kan je opvragen bij een notaris of de FOD Financiën. “Maar vooraleer je dat document in handen krijgt, zal de notaris of de FOD Financiën controleren of een van de erfgenamen nog fiscale, sociale of andere schulden heeft bij de overheid. Is dat het geval, dan kan de overheid beslag laten leggen op de erfenis”, legt Maus uit.

“Zo’n beslag betekent dat de volledige nalatenschap geblokkeerd blijft, ook voor de erfgenamen die zelf geen schulden hebben. In deze situatie heeft een van de kleinkinderen, dat in de plaats van zijn overleden ouder erft, een schuld openstaan. Daardoor blijft dus niet alleen zijn erfdeel, maar de volledige spaarrekening van de overleden grootvader geblokkeerd. Ook eventuele andere bezittingen uit de nalatenschap kunnen daardoor niet verdeeld worden.”

\- Rekening staat vast, maar niet helemaal

Zo’n blokkering zorgt in de praktijk vaak voor problemen. Terwijl de bankrekeningen vaststaan, moeten de erfgenamen wel kosten betalen, zoals de uitvaart of openstaande ziekenhuisfacturen. Daarom voorziet de wet enkele uitzonderingen.

“De langstlevende echtgenoot of wettelijk samenwonende partner kan vanop die geblokkeerde rekening een voorschot vragen voor dringende uitgaven. Dat zogenaamde leefgeld bedraagt maximaal de helft van het saldo op alle rekeningen samen, met een absoluut plafond van 5.000 euro”, verduidelijkt Maus.

“Daarnaast mag de bank bepaalde kosten rechtstreeks betalen vanaf een geblokkeerde rekening. Dat geldt onder meer voor de factuur van de uitvaart, de laatste medische kosten, ziekenhuisfacturen die verband houden met het overlijden en sommige dringende kosten om de nalatenschap te onderhouden of te beveiligen. De erfgenamen moeten daarvoor wel de originele facturen aan de bank bezorgen.”

\- De notaris verdeelt

“De bedoeling van die blokkering is dat de overheid eerst haar geld kan recupereren. Alleen gebeurt dat lang niet altijd. Betaalt de betrokken erfgenaam zijn schuld niet vrijwillig, dan stelt de notaris een akte van verdeling op. Daarin legt hij vast hoe de erfenis wordt verdeeld. Gaan alle erfgenamen akkoord, dan wordt het erfdeel van de schuldenaar gebruikt om zijn schuld af te betalen. Als er daarna eventueel nog iets overblijft, krijgt hij dat uitbetaald. De andere erfgenamen moeten met andere woorden nooit opdraaien voor de schulden. Daar hoeft Hilde zich in elk geval geen zorgen over te maken.”

\- Je erfdeel eisen bij de rechter

Soms raken de erfgenamen het onderling niet eens over die verdeling. In dat geval blijft de nalatenschap geblokkeerd tot er een oplossing is. Dat is een vervelende situatie, maar er zijn wel oplossingen.

“Komt de erfenis helemaal vast te zitten, dan moet je het daar zeker niet bij laten. Werkt een erfgenaam niet mee aan de verdeling van een nalatenschap, dan kunnen de andere erfgenamen hem via de rechtbank dwingen om tot een akkoord te komen. Ze starten dan een procedure voor een gerechtelijke verdeling op”, vertelt de expert.

“De rechter buigt zich vervolgens over de verdeling en zal daarvoor een notaris-vereffenaar aanstellen. Die maakt een nieuw voorstel op en legt dat voor aan alle erfgenamen. Gaat iedereen akkoord, dan is het probleem opgelost. Blijft een van de erfgenamen daarentegen bezwaar maken, dan komt de zaak opnieuw voor de rechter. Die beslist uiteindelijk zelf, via een vonnis, hoe de erfenis moet worden verdeeld. Dat is het worstcasescenario en de langste weg om van die onverdeeldheid verlost te raken.”

“Hoelang de erfenis geblokkeerd blijft, hangt dus grotendeels af van Hildes neef. Werkt hij mee en gaat hij akkoord met de voorgestelde verdeling, dan kan de nalatenschap relatief snel worden afgehandeld. Komt er een gerechtelijke procedure, dan kan dat veel langer duren. In elk geval: pas wanneer alle erfgenamen een verdeling goedkeuren, krijgt Hilde haar erfdeel uitbetaald”, sluit de HLN-belastingexpert af.

*\*Hilde is een schuilnaam. Haar echte naam is bekend bij de redactie.*



Hilde wacht al jaren op erfenis van haar vader door schulden van neef: “Via de rechtbank kan je hem dwingen tot een akkoord te komen”