# Le Rétif — Devrim Vehmi

“İnsanlık, vehimlerden örülü bir peçeye bürünerek yol alır,” demişti bir düşünür — Marc Guyau. Gerçekten de öyle; görünen o ki, bu peçe çekip alınsa insanoğlunun adım atmaya bile mecali kalmayacak. Gerçeklik gözlerindeki körbağı yırtar yırtmaz, sanki o bön gözleri hakikati çıplaklığıyla görmekten korkuyormuşçasına, hemen yeni bir peçeye sarınmaya koşuyorlar. Zihinleri, yalanın prizmasından süzülmeyen hiçbir şeyi idrak edemiyor.

Panama, Dreyfus, Syveton, Steinhell skandalları; politikacıların denasetleri ve basiretsizlikleri; Narbonne, Draveil ve Villeneuve’de patlayan tüfek sesleri... Bütün bunlar, azımsanmayacak bir azınlığın gözünden parlamenter hülyanın peçesini yırtıp attı.

Her şeyi sandıktan beklerdik. Mebusların samimiyetine ve muktedirliğine iman ederdik. Bu ümit, bu itikat; herkesin ihtiyacını bir tek adama havale etmekten ibaret olan köklü şarlatanlığı görmemizi engellerdi. Fakat sandık, neticede hükümsüz bir kâğıt parçası olup çıktı. Mebuslar hırslı, tamahkâr, rüşvetçi ve her şeyden öte basbayağı vasat adamlar olduklarını kanıtladılar... Derken seçim komedisinden, reform tiyatrosundan, cumhuriyetçi palyaçoların saltanatından midesi bulanan adamlar belirdi. Her geçen gün zorunlu olarak büyüyen ve artık o eski masallara karın doyurmayan bir azınlık doğdu.

Gelgelelim, güdülmeye alışmış kitleleri feverana getirmek, uyuşukluklarını silkip atmak için imgeler, hayaller lazımdı... Böylece, can çekişen parlamenter vehmin yerini alacak yeni bir hülya icat edildi ve beyinlere kazındı: *Devrimci hülya.*

Evet, yasalar toplumu dönüştürmekten acizdir; parlamenter meclisler acınası haldedir ve hükümetlerden beklenecek hiçbir şey yoktur. Fakat yasamanın yapamadığını mitingler ve grevler yapacaktır! Sendika kurulları, zavallı seleflerinin —yani meclislerin— verip de tutamadığı sözleri tutacaktır! Nihayet, o uyanmış proletaryadan her şeyi bekleyebiliriz; hani şu... ve şu... ve bu...

Bir zamanlar o safderunlar, tantanalı nutukların, resmi ve tumturaklı metinlerin toplumsal hayatı ıslah etmeye yeteceğini sanırlardı. O devir kapanalı çok oldu. Şimdilerde ise aynı ıslahatı yapmak için sokak lambalarını devirmenin, gazete kulübelerini ateşe vermenin, kırk yılda bir (o da çok mühim bir olay yaşandığında) bir zaptiyeyi sermenin kâfi geleceği sanılıyor.

Bir zamanlar avamın bütün ümidi mebuslara zincilernmişti. O semiz efendiler, günün birinde tek bir kararnameyle mucizeler yaratabilirdi! Heyhat! Onların çamura battığını gördüğümüzden beri, dünyayı kurtaracak ideal tipin çehresi de biraz değişti. Artık o tip, CGT’nin muktedir bir üyesi olan ve mitinglerde sesiyle coşku dalgaları yaratan “yoldaş sekreter”dir. O şakacı, neşeli çehresi ve emreden üslubuyla Pataud’dur... Ya da komşularının dediğine göre belinde otomatik tabancası olmadan sokağa çıkmayan, kasketli, devrimci figürdür...

Bir zamanlar o sadık seçmenler, kendi saadetlerini tesis etmesi için “Müreffeh Devlet”in tecellisi saydıkları parlamentoya sırtlarını dayarlardı. Bugün artık yalnızca o “cehalet içinde kalmış yığınlar” temsilcilerine böylesine ahmakça bir itimat duyar. “İlericiler”, “şuur sahipleri”, velhasıl devrimciler; devletin ve parlamentonun kaç para ettiğini gayet iyi bilirler. Bize müjdelediklerine göre, genel grevden sonra evrensel mesuliyetin mimarı olacak olan olan kurum CGT olacak; kamu hayrı için alınacak tedbirleri sendika komiteleri kararlaştıracaktır. Görüyorsunuz ya, bunun o eski parlamenter rejimle uzaktan yakından alakası yok!

Bütün hatalar gibi, parlamenter vehmin sarhoşluğuna kapılmak da pahalıya patladı. Bu memleketin saf vatandaşlarına, Rus ittifakıyla —ah, ittifakların en ballısı!—, iirili ufaklı dolaplarla ve nihayet Jaurès’ininkini beklerken Clemenceau ile Briand’ın saltanatıyla taçlanan o pek hayran olunası demokratik rejimi armağan etti... Bugün Ekselansları payesine erişen Mösyö Viviani, vaktiyle bilmem hangi yasama dönemi için şöyle demişti: *“Bir Kayıp Meclis vardı, bir de Melun Meclis var.”* Bu laf, maskaralıkta birbirini geçmek için boşuna çabalayıp duran sonraki bütün meclisler için de aynen geçerlidir. Hülyaların faturası ağır olur.

Yine de, kafası kazınan, kırbaçlanan ve kurşuna dizilen o zavallı biçarelere pahalıya patlamış olsa da, parlamenter vehim, öteki hülyanın açabileceği yaraların yanında devede kulak kalır.

Oh, hiç kaygılanmayın. Bunu da atlatacağız. Bu küçük çalkantı oyununun hiçbir işe yaramadığını eninde sonunda anlayacağız. Ve Mösyö Méric’in bize vaat ettiği o kızıllaşan kanlı şafağın doğuşuna tanık olmayacağız. Hülyalar ilelebet sürmez. Ama bu uğurda insanlar ölmüş olacak; ahmakça, nafile yere ölmüş olacaklar. Bir iki nesil, güçlerini abes gayretler uğruna heba etmiş olacak. Hayatımızı ziyan etmiş olacağız — hepsi bu.

Bunu da atlatacağız. O “Büyük Gün” henüz doğmaya hazır değil; muhtemelen de peygamberlerinin  tahayyülleri dışında hiçbir zaman doğmayacak.

Madem bu rüya sürüleri sarhoş ediyor, gelin bize ne vaat ettiğine yakından bakalım. Bu gayretlerin nereye vardığına, imkânsız bir zafer onları taçlandıracak olsa ne yapacaklarına bir göz atalım.

Geçenlerde bunun neye benzeyeceğini gösteren bir makale yayımlandı. Yazarı, eski dostumuz Vatandaş Méric —namıdiğer Flax. Başlığı: *“Devrimi Nasıl Yapacağız?”* Bu yazı, doğmakta olan bir partinin programı kadar ciddili. Yer yer Yüzbaşı Danrit’nin romanları kadar sürükleyici. Genel çehresiyle de Mark Twain’in yazılarını, Amerikalıların soğukkanlı, istifini bozmaz mizahını çağrıştırıyor.

İşini bilen Vatandaş Méric, netice itibarıyla devrimin çocuk oyuncağı olduğunu ispatlıyor. Rus dostlarımızın bu hususta en ufak bir şüphesi olamaz. Ardından, örgütlü proletaryaya dair birkaç kelam... Fakat hiç şüphesiz en alakaya değer fasıl, muvaffak olmuş bir galeyanın ertesi günü nelerin yaşanacağını anlatan kısımdır. Zihnini bir vehme kaptırmış insanların ne derece yoldan sapabileceğini burada açıkça görmek mümkündür. Zira Vatandaş Méric’in söylediği tek bir kelimeye bile inanmaması muhtemel olsa da, birçok insanın onun formüle ettiği şeylere samimiyetle inandığı kesindir.

Büyük günün ertesi sabahı, Vatandaş Méric, arkasına terörün gölgesini almış bir devrimci diktatörlüğü müjdeliyor. Yeni toplumsal düzenin (siz bunu 'Federal Komite' diye okuyun) muhaliflerinin vay haline! *“Bize zaferi ancak şiddet sağlayabilir; bu zaferi muhafaza edebilecek tek şey ise terördür... Kana susamış olmaktan korkmamalıyız! Adaletten, iyilikten ve hürriyetten daha sonra bahsederiz.”* İşte böyle, sevgili otorite karşıtı dostlarım, uyarılmış bulunuyoruz.

Bu satırlardan, bireycilerin M. Méric’in devrimine neden pek heves beslemediğini anlamak zor olmasa gerek. Mevcut düzen bizi eziyor, sürek avına tabi tutuyor, katlediyor. Devrimci düzen de bizi ezecek, sürek avına tabi tutacak ve katledecektir. Parti, iş birliğimize güvenebilir!

Fakat Vatandaş Méric açıldıkça açılıyor. Sayfa 22’de iki komitenin, bir devrimci ordunun ve polisin varlığını öğreniyoruz. Asi olanlar idam edilecekmiş (*bak hele, bak hele!*). Pek ilgi çekici değil mi?

Sendikalar “herkese işinin başına dönmesini emredecek”, aksi takdirde canları yanacak. Bunun ardından, “bugünün meşum parlamenterliğiyle hiçbir ortak yanı olmayacak” bir işçi parlamentosu tayin edilecekmiş. Yersen! Zaten gördüğümüz üzere, bu sevimli rejimceğiz burjuva zulmüyle de hiç ama hiç benzeşmiyor!

Bir de daimi çalışma konseyi bulunacakmış. Ve yoldaş, sözünü hemen şöyle bağlıyor: “Bugünkü CGT, geleceğin işçi sınıfı örgütlenmesi hakkında şimdiden yaklaşık bir fikir vermektedir.” Ne kadar da latif, değil mi!

Böylece inşa edilen ve şüphesiz vatanların en merhametlisi olacak olan o yeni vatanı müdafaa etmek için, ey tarifine doyum olmaz Méric, milisler kurulacakmış. Zira harp kaçınılmazdır...

Ve “ağır mükellefiyetler ve fedakârlıklar yükleyen yeni bir ahlak”tan bahsettikten, devrimci zindanlardan ve mahkemelerden, kısacası kendisinin “amele müstebitliği” dediği şeyden dem vurduktan sonra Vatandaş Méric pişkinlikle noktalıyor: “Bu ne bugün içindir, ne de yarın için.” Ben size onun Saksonlara özgü bir pişkinliği olduğunu söylememiş miydim!

Vatandaş Méric belki de bir şakacıdır ya da eşek şakasını nereye kadar vardıracağını iyi bilen bir nüktebazdır. Öyle olmasını ummak isterim. Fakat acı hakikat şu ki, bu yazıları kutsal metin niyetine yutan saf yürekli ruhlar var.

Bu akıllara ziyan vehim; insani şahsiyetin tecellisinden ve kendi öz kurtuluşundan başka hiçbir selamet yolu yokken, daha yetkin ve dirayetli insanlar yoğurmadan tek bir taşın bile üst üste konamayacağını göz ardı edip, bu kurtarıcı devrim masalına kanmaktır.

Bu lanet vehim; kalabalıkların, örgütlü, disiplinli, hizaya sokulmuş yığınların kıyamını beklemektir. İşin aslı aranırsa, semere veren yegâne eylemler; neye talip olduğunu berrak bir zihinle bilen, ne bir öndere ne de disipline ihtiyaç duymadan, önünde hiçbir köstek tanımaksızın yürüyen fertlerin eylemleridir. Yegâne hayırlı başkaldırılar; daha fazla beklemeyi reddeden ve kendi payına düşen sevinci söküp almaya kararlı fertlerin anlık kıyamlarıdır.

Ahmakça vehim; yalnızca şiddetle, terörle, bombalarla ve tüfeklerle yeni bir cemiyet yaratılabileceğini sanmaktır. Yobazların elindeki şiddet abes ve yıkıcıdır. Darağaçları üzerine kurulan, zincirlerin gücüyle ayakta tutulan bir cemiyet, daima alçakça bir tahakküm üretecektir. Öfkenin ve nefretin devrimi, sendikalı müteassıpların devrimi, kan nehirlerini boşu boşuna akıtmaktan ve yeni korsanların gelişine zemin hazırlamaktan başka bir halta yaramaz.

1789’da Robespierre’in diktatörlüğü İmparatorluğun taşlarını döşedi. Giyotin şölenleri, Napolyon’un kıyımına bir mukaddimeydi. Terör, insan canının hürmetini hiçe sayarak “Küçük Korsikalı”nın kanlı cinnetine alabildiğine yol verdi.  İşte devrimci hülyalara tarihin verdiği patavatsız yanıt budur.

Şüphe yok ki hiçbir cemiyet; sarsıntılar, buhranlar ve kanlı çalkantılar geçirmeksizin tekâmül edemez. Çoğu kez, Hissiyatın galeyanıyla şekillenen arındırıcı gücüne inanarak körüklenen öfkeli başkaldırılar patlak verir; fakat burjuva irticasının dehşet çarkları arasında ezilip gider. Bunların da bir hükmü vardır; kaçınılmazdırlar. Fakat akıbetleri hususunda hülyalara kapılmamak gerekir. Her şeyden önce, kuvvetin —yani fanatikleştirilmiş kitlelerin kör kuvvetinin— dönüştürücü kudretini gözümüzde büyütüp kendimizi kandırmamalıyız.

Belli şartlar altında şiddet eylemleri kıymetli olabilir: Zihinlerde zaten gerçekleşmiş olan devrimi tamamladıkları zaman... Ve otoriter müesseselerin ezici yüküne karşı cebren başkaldırmak bir haktır, hatta bazen bir vazifedir. Fakat buradan hareketle Terör’ü her derde deva bir derman saymak, vahim bir mantık hatasıdır.

İntizamsız çalkantılarla ve amele komitelerinin kaba kuvvetiyle iktidarı ilga edebileceğimizi, bir nebze ahenk kurabileceğimizi sanmak çocukçadır.

İdeal eyleyiciyi, yumruğu —yahut silahı— tetikte bir fert olarak hayal etmek toyluktur.

Hangi yolla olursa olsun, semere veren bir eylemde bulunabilmek için düşünmeyi, hesaplamayı, bir hamleyi tartmayı ve onu çelikten bir bilekle icra etmeyi bilmek şarttır. Eyleyici —yani başkaldırısı, ister şiddetli ister şiddetsiz olsun, terakkiye hizmet eden fert—; nefretle ya da hülyalarla gözü kararmış bir gafil değil; şuurlu, açık fikirli, mağrur ve kudretli bir şahsiyet olmak mecburiyetindedir.

Hırçın, sakat ve cahil sürülerim kapitalist cemiyetin bu marazi mantıksızlığına son vereceğini sanmak avamca bir vehimdir. Hayatın herkes için engin ve güzel olabilmesi için, bilakis bu sürülerin illetleri yok edilmelidir. Cemiyeti dönüştürmek için imha edilmesi gereken şeyler; kaba şiddet, nefret, önderlere duyulan koyunsu itaat ve kitlelerin saflığıdır. Fertleri ıslah etmek, onları arındırmak, güçlü kılmak, hayatı tutkuyla sevmelerini ve arzulamalarını sağlamak, onları hayırlı isyanlara muktedir kılmak: netice verecek yegâne yol budur. İnsanın tecdidinden ve kendi öz uyanışından başka hiçbir deva yoktur!