Demans, gül ve ruh.

Bu subda sık sık karşılaşılan bir konuyla alakalı bir kaç düşünce paylaşmak istedim. Geleneğe dayanan otomatik cevaplardansa düşünceye dayanan bir konuşma yapılmasına yol açmasını umuyorum.

Demans geçirince bilincimiz/ruhumuz nereye gidiyor?

"Öldükten sonra nereye gidiyoruz" gibi sorular, hiç kimse sormasa, hiç bir kültürel dayanağı olmasa da insanın aklına gelen türden. Bu soru, evren dışı bir mekan/alem çağrıştırdığı ve o aleme erişim olmadığı için cevaplar "bilinemez" kategorisinde tutulabiliyor.

Peki. İlerlemiş alzheimer, demans, ya da koma gibi durumlardaki insanların bilinci ya da ruhu nerede?

Peki bu insanlar öldüğünde yozlaşmış ya da bozulmuş ruhları mı "öbür taraf"ta yaşamaya devam edecek yoksa "bilinen en son ayarlar"a mı dönülecek ya da bir başka şey mi?

Peki bir insanın sonsuza kadar yaşayacak olan bilinci ya da ruhu kaç yaşındaki ruhu? Çocukluktan yaşlılığa kadar birbirinden çok farklı kişiler olarak yaşayabiliyorsak, ruhumuzun değişmez varlığı tam olarak nedir?

Esans olarak ruh

Ruh pek çok dilde bir öz ya da töz'e işaret eder ve insan bilinci dışında şeyleri tanımlamakta da kullanılır. Animist geçmişimizden beri hala yaşayan bir "ruh" olduğu söylenebilir.

Örneğin alkol, Arapça orijininde "al ghul", Latince orijininde "spirit", almancada "geist" olarak hep bir ruh ya da hayalete işaret eder. Vücudu yok, ama kendisi orada. Aynı şekilde damıtılan materyallerin "ruhu" da vücutlarından ayrılarak hapsedilir. Arapça'da gül esansiyel yağı "ruh al ward" yani gül ruhu olarak ifade edilir. Türkçe'de de "vişne özü", "tuz ruhu" ya da "lavanta esansı" gibi şekillerde aynı nosyonla karşılaşılabilir.

Yani, bir şeyin o şey olarak tanımlanmasına sebep olan yeterli ve gerek özellik onun ruhu olarak düşünülür. Gülün özünü onun kokusu olarak düşünen insan, o kokuyu ayrıştırdığında, özünü almış ve saklamış olur.

Peki gül açısından da aynı şey geçerli mi? Gül yağda yaşamaya devam ediyor mu? Bizim ruhumuz, diğer insanlar açısından düşünme şeklimiz, seçim yapma kriterlerimiz, kullandığımız kelimeler vs olarak değerlendiriliyorsa, bunlar bir LLM yoluyla bir başkası için ayırt edilemez şekilde simüle edilse bu bizim ruhumuz olur mu? Bunun "biz"e bir faydası var mı? "Ben" nosyonum ve bilişsel örüntülerim miyim yoksa süreç ve organizma mı?